Hoe ziet een links erfgoed en monumentenbeleid er uit?

Dinsdag werd ik door Brede Beweging LinksOm op pad gestuurd om de vraag ‘Hoe ziet een links erfgoed en monumentenbeleid er uit’ te beantwoorden. Een vraag die aansluit op mijn studie archeologie, alsook op de verduidelijking van het erfgoedbeleid die dinsdagavond door de gemeente Eindhoven werd gegeven.

De verduidelijking van het erfgoed- en monumentenbeleid van de gemeente Eindhoven was sterk. De monumenten van de gemeente zijn goed beleidsmatig beschermd. Wijzigingen worden middels een aanwezig bestemmingsplan getoetst aan de opgestelde eisen. Enkel zijn het verwijderen van kleine elementen, en nalatigheid van een eigenaar moeilijk te handhaven. Dit probleem speelt echter landelijk en is hopelijk met een toekomstige erfgoedverordening aan te pakken.(1)

Wel dient kritisch gekeken te worden naar de wijze waarop gebouwen worden aangewezen als monumenten. Naar eigen zeggen streeft de gemeente er naar om ‘Het verhaal van de stad’ te vertellen. De gemeente beschouwd gebouwen als monument, of laat middels een extern onderzoek gebouwen als karakteristiek bestempelen, door middel van een beschrijving van de historische waarde. Zo wordt een gebouw bijvoorbeeld beschreven als; “Tweelaags baksteen, middenrisaliet met topgevel, gepleisterde speklagen, cordonlijst en mozaïek in ontlastingsbogen etc. etc.”(2)

Een dergelijke historische waarde dekt alleen de waarde van het monument als gebouw, maar niet de waarde van het gehele erfgoed. Voor het vertellen van ‘Het verhaal van de stad’ dient nagedacht te worden over wat het gebouw betekent voor de gemeenschap. De culturele, sociale, maar ook symbolische en zelfs de religieuze waarde vormen het geheel van waarden die kunnen worden toegekend.(3)

De gemeente kent echter alleen de historische waarde toe aan een monument. De gemeenschap komt echter pas in actie komt als ze zichzelf betrokken voelen bij het monument. Ze zaten er op school, gingen er uit, of zijn er getrouwd.(4) Ook kunnen de beschermde monumenten een symbolische waarde hebben. Denk bijvoorbeeld aan; de Demer die moest worden herbouwd als gevolg van de bombardementen in de Tweede Wereldoorlog.

De samenhang van de beschermde monumentale gebouwen, straten en buurten, met de wijze waarop ze significant zijn voor Eindhoven bestaat uit meer dan historische waarde die aan de gebouwen wordt gegeven. De huidige bescherming is geborgd, maar geeft een goed praktisch voorbeeld van mijn theorielessen waarbij bescherming kan leiden tot een ‘zwarte doos’ waarin alleen ‘significant’ of ‘monument’ de rest van de waarden uitsluit.(5)

Kort gezegd, het pand heeft een historische waarde en kan daarbij gemakkelijk worden beschermd en lijkt op deze wijze goed gewaarborgd voor de toekomst. De functie van het pand, de werkzaamheden en de verhalen van het pand vormen het gehele Erfgoed en zijn veel moeilijk te beschermen. Hiermee bedoel ik niet dat de exacte functie van het gebouw hetzelfde moet blijven, maar hierbij wil ik aangeven dat er actief nagedacht moet worden over wat het daadwerkelijke erfgoed beaamt, en dit proberen te waarborgen voor de toekomst.

Alleen een historische waarde is niet genoeg, een gebouw/monument moet leven bij de gemeenschap. ‘Het verhaal’ moet daarbij niet alleen door de gemeente worden verteld aan de inwoners, maar ook andersom. Hiervoor is het belangrijk dat de gemeente verschillende waarden van erfgoed beter onderscheidt, waarborgt en beschermd. De monumenten en het erfgoed moeten bijdragen aan het verhaal dat we als Eindhovenaren willen vertellen aan de toekomstige generatie zonder daarbij ‘hier was eens’ te moeten zeggen.

Jesper de Raad
Student ‘Heritage Management in a World Context’ op de faculteit van Archeologie in Leiden


(1) De nieuwe erfgoedverordening zal worden aangepast op de Erfgoedwet 2016.
(2) Beschrijving van; Kleine Berg 33;35, tijdschriftenwinkel de Eppo. [Ontsloten op de Erfgoed GeoWiki].
(3) Het geheel van waardes die kunnen worden toegekend zijn complexer. De hierin genoemde waardes komen uit het handboek voor Erfgoedbeheer “The Heritage Reader” en worden o.a. overgenomen in recente masterscripties betreffende het waarderen van erfgoed.
(4) Dit betreffen sociale waarden.
(5) Randall Mason; 2008, Assessing values in conservation planning, in de ‘The Heritage Reader’, 101.

Leave a Comment

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.